Okurun Gerçekliği ve Metnin Gerçekliği


Akşit Göktürk, Okuma Uğraşı adlı kitabına, Juan Gris'in gündelik nesnelerin arasına sıkışmış kitapların ön planda olduğu resmini anarak başlar. Peki neden? Şöyle açıklayacağım:

Juan Gris, gerçekliği eğip bükerek değil, gerçekliğin belirlenmiş formlarını dışarıda bırakmaya meyilli yeni bir gerçeklik yaratarak sanat yapıtları ortaya koymuştur. Gerçeklik, diğer gerçekliklere bağlı olarak nitelikler geliştirir. Eş deyişle, bir kitabın gerçekliği, diğer tüm kitapların gerçekliğinden farklı değildir.

Edebiyat, burada görsel sanatlarla iş birliği içindedir. Çünkü edebiyat içindeki kurmaca, gerçekliğin imgelemle eğilip bükülmesi değil, bizatihi başka bir gerçekliğin belirli formlarla aktarılmasından oluşur. Dolayısıyla Juan Gris, halihazırda farklı bir yapıdaki ve boyuttaki kitapları, yine farklı bir yapı ve boyutta sunar.

Pek tabii, Juan Gris'in bu resimlerinin birçok başka anlamı daha vardır. Tablolarda, kitapların ne olduğu belli değildir, kitap olduğu sadece belli belirsiz lekelerle ortaya çıkan satırlarla anlaşılır. Dolayısıyla resimdekiler hem kitaptır, hem de yanındaki diğer nesneler gibi sıradan, alelade bir nesnedir. 

Bu iki anlamlılık, Gris'in kitapları netleştirmemiş olmasıyla ortaya çıkar. Kitabı, günlük, alelade bir nesne olarak anlamak zorundayızdır, çünkü öyledir. Üç boyutlu, duyumsal, kütlesi ve hacmi olan bir nesne. Ancak bir diğer taraftan, içerdiği yazınsallık dolayısıyla sunma potansiyeline sahip olduğu anlamlar vardır. 

Bu anlamda, bir kitap, ancak anlamlandırma sürecine başlayan bir okur sayesinde sıradan bir nesne olmaktan çıkar. 

Gris'in tablolarına dikkatlice baktığımızda, bir şekilde nesnelerin baskın olduğu, kitabın neredeyse kaçıp kurtulmak isteyeceği bir pozisyonda olduğunu görürüz. Kitaplar, okuyucularını bulma; kendilerinden anlam yaratacak birilerini bulmak için çırpınıyor gibidirler. 

Gris'in çizdiği kitaplar, sıradan, okunaksız, anlamsız satırları; anlamlı, önemli ve kayda değer hâle getirebilecek birilerinin hasretini çekerler. "Beni anlayın!" derler.

Okurun gerçekliği ile metnin gerçekliği, fenomenolojik bir buluşma imkânı olduğu ölçüde birbirlerine yaklaşırlar; bu yakınlaşma anlamak, hemhal olmak; sadece okumak değil, okunan metnin dünyasında olmak demektir.

Pek tabii, ancak bir "yakınlaşma" söz konusudur. Saf bir temas, tamamen buluşan, kesişen bir okuma deneyimi mümkün olmayacaktır. Başından beri bir mesafe vardır; bir insan, başka bir insanın yazdığı, "başka bir dünya"yı okur. 

Okurun gerçekliği ile metnin gerçekliği, hiçbir zaman tam olarak kesişmese de, okurun görevi mesafeyi olabildiğince kapatmak; makası daraltmaktır.

Denilebilir ki Gris'in kitapları, okura önemli rol vermiş, kitapları gerçek bir sanat yapıtı olma imkânını veren şeyin yalnızca okur olduğunu haykırmıştır.

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Andrew Marvell, To His Coy Mistress (Nazlı Sevgiliye), 1681. (Çev. Furkan Kemer)

Resim
                                                   Eğer bize yetecek olsaydı mekânlar ve zamanlar, Sevgilim, dert olmazdı sendeki nazlar. O zaman durup düşünürdük, nasıl geçireceğimizi Bitimsiz, aşk dolu günlerimizi. Sen Ganj’ın kıyısında Yakutlar bulacaktın, bense gelgitlerinde Humber Nehri’nin, dert yanacaktım sana. Seviyor olacaktım seni, Tufan’ın on yıl öncesinden, Ve eğer istersen, lütfet bana reddedişlerini Yahudiler değiştirinceye dek dinlerini. Aşkım, bir bitki gibi büyürdü, İmparatorluklardan bile daha fazla yayılırdı. Gözlerine, sevgilim, birkaç şey söylemek ve izlemek seni, Yüzyılımı alırdı. Ve iki yüzyıl sürerdi Memelerine tek tek ibadet etmek. Vücudunun kalanı, sevgilim, geri kalanlar ise asırlardı. Ama son yüzyılda, artık göstermelisin kalbini, açmalısın; Sunuyorum sana hak ettiğini; Bir başka şekilde, hiçbir zaman sevemezdim seni. Am...
Devamı

Yakın ve Uzak

Resim
Barthes, ünlü Eiffel Kulesi adlı metninin hemen başlarında şöyle yazar: "Hiç sevmediği halde sık sık öğle yemeği yermiş Maupassant, Eiffel Kulesi'nin lokantasında: 'Paris'te onu [Eiffel Kulesi'ni] görmediğim tek yer burası,' dermiş." İnsanın çok yakın olduğu şeylere körleşmesi tarih boyunca söylenmiştir. Söz gelimi Odysseus, dönüş yolculuğu sırasında kimliğini gizleyerek misafir olduğu bir evde, bir âşığın Odysseus’u anlatmasını dinler. Gizli gizli ağlar Odysseus. Kendi hikayesini, bir başkasından dinlemesi destanın önemli bir parçasıdır. İnsanın bizzat içinde olduğu şeylere, en yakın olduğu şeylere uzak düşüyor olması trajik bir ironidir. Kafka, en uzak insanlar olarak anne ve babayı vurguladığında bu ironiden besleniyordu. Hegel, Tinin Fenomenolojisi'nde, özbilinç kavramının önemli bir kriteri olarak nesneleşmeyi vurgular. Bilinç, eğer kendisini nesnel bir şey olarak görebilirse, “özbilinç” durumuna “terfi eder.”  İnsan, kendini karşısına...
Devamı

Bir İmkan Olarak Sevgi ve Sadakatin Poetikası

Resim
Odysseus, on yıllar boyunca yurduna, İthaka’ya dönmek için uğraşır. O sırada, Odysseus’un eşi Penelope, sarayda kendisine talip olanlara, “örgüm bittiğinde, birinizle evleneceğim,” der. Ancak gecenin ortasında, kimse görmeden örgüyü söker. Sabah ördüklerini, gece sökerek yıllar geçirir. Burada, Penelope’nin sadakatinden bahsetmek mümkündür. Nitekim Penelope, örgüyü sökerek talipleri oyalar ve Odysseus’un gelmesini bekler. Ancak sadakatin hiyerarşisinden söz etmek mümkündür. Penelope, ne olursa olsun, örgü örmeye başlamıştır. Söküyor olsa da, bitirmek üzere —başlangıcın epistemolojisi, bitişi şart koşar— örmeye yönelmiştir. Dolayısıyla örgüyü sökmek bir sadakat göstergesi değil; ancak daha fazla beklemenin getirdiği zamansal bir sadakattir. Asıl ve asil olan sadakat, hiç örmeye başlamamaktır. X: Özne (Seven) — Y: Nesne (Sevilen) X’in Y’ye olan sadakati temel alındığında: X’in Y’ye olan sadakati, imge kaybı olarak nesne ilişkisidir. Sevilen, imgeleri tekelinde bulundurur. Dol...
Devamı