Yazılmış Olanın Ölümü Hatırlatması Üzerine


Milli Eğitim Basımevi'nden çıkan, 1948 yılında basılmış bir kitabı okuyordum, André Gide'in Seçme Yazılar adlı eseri. Suut Kemal Yetkin çevirisi. Kitabın ikinci sayfasında, yukarıdaki notu görünce "yazı yazmak" eylemi üzerinde düşündüm. İnsanlar neden yazıyor?

Yazı yazmak eylemi, insan olmak denen şeye çok benziyor bence:

Yazı, kalıcı işaretlerden oluşuyor; zamana, unutuşa, hatalara ve yalana karşı zafer kazanma umuduyla var oluyor.

Barthes için yazının "farklı kullanımları vardır; bazen bir tavırdır, bazen bir kanun, bazen de bir doyum."

İnsan kendi geçiciliğini, ölümlü oluşunu, kil tablete kazınmış göstergelerle, harflerle, mağara duvarlarına kazınmış şekillerle telafi etmek ister sanki.

Çünkü bir düşünce, bir fikir, bir kanun, ancak kile ya da taşa kazındığında kalıcılık elde eder. İnsan da, davetsiz bir misafir olduğu dünyada, kendi ismini, "bir zamanlar bir yerlerde yaşıyor/yaşamış olduğunu işaret etmek, göstermek ister. Ağaçlarda, banklarda, sprey boyaların sıçradığı duvarlarda olan şey budur: iki tane harfin ortasında bir kalp, düz çizgilerle kazınmış isimler, devasa boyutlara ulaşabilen grafiti arşivleri; yazı yazmanın hazzıdır.

Çünkü yazı; genel anlamda işaret ve gösterge, onu yapan kişiye "orada bulunmuş olmaklık" katar. Güzel bir kitap okuduğunda yüce bir keyif duyan insanın da hissettiği budur; orada olmaklık. Metnin götürdüğü yerlerde seyahat ediyor olmak, bir zamanlar, bir yerlerde yaşayan insanın işaretleriyle düşünmek. Bu, İletişimin ezelî oluşuna şahit olmaktır aynı zamanda.

Aristoteles, hafıza için "namevcut olanın mevcudiyeti" derken, tupos (damga) örneğini bu yüzden verir kanaatimce. Olmuş bitmiş, tarihin karanlığına karışmış olan, artık "şu anda" bulunur. Fâniliği vücuduyla kaynaşmış ölümlü insanın, bir zamanlar yapmış oldukları şeyler, şimdiki zamanda da bulunmak çaresini bulmuştur artık. Damga. Yazı. İşaret. "Ben de buradaydım, yaşıyordum!" çığlığı.

Haberi olmadan geldiği dünyadan, feryat figan gitmek zorunda olan insan, kalıcı olmayışını kabullenmekte zorluk çeker; hatta beceremez.

Yazmanın, ölümlü oluşun zavallılığına bağlı bir tutku olduğunu görmek zor değildir.

Nitekim bir arkadaşım, ihraç edildiği bir ilişkinin ardından kalan bir şey olan WhatsApp konuşmalarını hiçbir zaman silmeyi düşünmedi. Kendisinin bir zamanlar sevdiği kadınla olduğunun, onunla iletişim kurduğunun yegâne nesnel —hafıza özneldir— kanıtıydı. Yazmak eylemine —kişisel olan, spekülatif, çek defteri, tapu, mektup, günlük, alışveriş listesi, mukavele; kontratlar, anlaşmalar— dahil olan her şey, geriye buruk bir özlem bırakır; geçici insanın, kalıcı bir şeyle karşılaşması, olağanüstü bir trajedidir.

 

Son Notlar:

“Olmasa mektubun, yazdıkların olmasa,

Kim inanır, seninle ayrıldığımıza.”

—Yeni Türkü, Olmasa Mektubun

Mezar ve ziyaret kelimelerinin aynı kökten olduğunu bilerek, mezar taşlarına bakmak.

 

Yorumlar

Yorum Gönder

Bu blogdaki popüler yayınlar

Andrew Marvell, To His Coy Mistress (Nazlı Sevgiliye), 1681. (Çev. Furkan Kemer)

Resim
                                                   Eğer bize yetecek olsaydı mekânlar ve zamanlar, Sevgilim, dert olmazdı sendeki nazlar. O zaman durup düşünürdük, nasıl geçireceğimizi Bitimsiz, aşk dolu günlerimizi. Sen Ganj’ın kıyısında Yakutlar bulacaktın, bense gelgitlerinde Humber Nehri’nin, dert yanacaktım sana. Seviyor olacaktım seni, Tufan’ın on yıl öncesinden, Ve eğer istersen, lütfet bana reddedişlerini Yahudiler değiştirinceye dek dinlerini. Aşkım, bir bitki gibi büyürdü, İmparatorluklardan bile daha fazla yayılırdı. Gözlerine, sevgilim, birkaç şey söylemek ve izlemek seni, Yüzyılımı alırdı. Ve iki yüzyıl sürerdi Memelerine tek tek ibadet etmek. Vücudunun kalanı, sevgilim, geri kalanlar ise asırlardı. Ama son yüzyılda, artık göstermelisin kalbini, açmalısın; Sunuyorum sana hak ettiğini; Bir başka şekilde, hiçbir zaman sevemezdim seni. Am...
Devamı

Yakın ve Uzak

Resim
Barthes, ünlü Eiffel Kulesi adlı metninin hemen başlarında şöyle yazar: "Hiç sevmediği halde sık sık öğle yemeği yermiş Maupassant, Eiffel Kulesi'nin lokantasında: 'Paris'te onu [Eiffel Kulesi'ni] görmediğim tek yer burası,' dermiş." İnsanın çok yakın olduğu şeylere körleşmesi tarih boyunca söylenmiştir. Söz gelimi Odysseus, dönüş yolculuğu sırasında kimliğini gizleyerek misafir olduğu bir evde, bir âşığın Odysseus’u anlatmasını dinler. Gizli gizli ağlar Odysseus. Kendi hikayesini, bir başkasından dinlemesi destanın önemli bir parçasıdır. İnsanın bizzat içinde olduğu şeylere, en yakın olduğu şeylere uzak düşüyor olması trajik bir ironidir. Kafka, en uzak insanlar olarak anne ve babayı vurguladığında bu ironiden besleniyordu. Hegel, Tinin Fenomenolojisi'nde, özbilinç kavramının önemli bir kriteri olarak nesneleşmeyi vurgular. Bilinç, eğer kendisini nesnel bir şey olarak görebilirse, “özbilinç” durumuna “terfi eder.”  İnsan, kendini karşısına...
Devamı

Bir İmkan Olarak Sevgi ve Sadakatin Poetikası

Resim
Odysseus, on yıllar boyunca yurduna, İthaka’ya dönmek için uğraşır. O sırada, Odysseus’un eşi Penelope, sarayda kendisine talip olanlara, “örgüm bittiğinde, birinizle evleneceğim,” der. Ancak gecenin ortasında, kimse görmeden örgüyü söker. Sabah ördüklerini, gece sökerek yıllar geçirir. Burada, Penelope’nin sadakatinden bahsetmek mümkündür. Nitekim Penelope, örgüyü sökerek talipleri oyalar ve Odysseus’un gelmesini bekler. Ancak sadakatin hiyerarşisinden söz etmek mümkündür. Penelope, ne olursa olsun, örgü örmeye başlamıştır. Söküyor olsa da, bitirmek üzere —başlangıcın epistemolojisi, bitişi şart koşar— örmeye yönelmiştir. Dolayısıyla örgüyü sökmek bir sadakat göstergesi değil; ancak daha fazla beklemenin getirdiği zamansal bir sadakattir. Asıl ve asil olan sadakat, hiç örmeye başlamamaktır. X: Özne (Seven) — Y: Nesne (Sevilen) X’in Y’ye olan sadakati temel alındığında: X’in Y’ye olan sadakati, imge kaybı olarak nesne ilişkisidir. Sevilen, imgeleri tekelinde bulundurur. Dol...
Devamı